Ülkemizde meydana gelen iş kazaları incelendiğinde, gıda ürünleri imalat sanayi sektöründe meydana gelen iş kazalarının toplam iş kazalarının yaklaşık %10’luk bir kısmını oluşturduğu görülmektedir ve gıda ürünleri imalatı sektörü ölümlü iş kazası sayısında da en çok kaza meydana gelen ilk 10 sektör içerisinde yer almaktadır. Sektörde meydana gelen kazaların yaklaşık %15’i büyük kaza olarak nitelendirilebilecek, hastanede tedavi gerektiren (özellikle düşüp kayma neticesinde kemik kırılması, yüksekten düşmeler gibi) tipte kazalardır. 3 günden daha fazla istirahat gerektiren diğer kazalar ise genellikle malzeme kaldırılması ve taşınması sırasında meydana gelen kazalar, bıçak vb. el aletlerinin neden olduğu kazalar ve düşen cisimlerin çarpması sonucu meydana gelen kazalardır. Aşağıdaki grafikte İngiliz Sağlık ve Güvenlik Kurumu tarafından yapılan çalışmalar neticesinde hazırlanan ve 2008/2009 yıllarında gıda ürünleri imalatı sektöründe meydana gelen majör kazalar ile 3 günden fazla süreyle istirahat gerektiren kazaların nedenleri ve oranları belirtilmiştir.

Elle Taşıma İşlemleri Sırasında Meydana Gelen Kazalar

Yukarıdaki grafikten de görülebileceği üzere, gıda ürünleri imalat sektöründe meydana gelen kazaların büyük kısmı kutu, çuval, varil vb. gıda maddelerinin depolandığı ağır yüklerin kaldırılması ve taşınması işlemleri sırasında meydana gelmektedir. Elle taşımaya bağlı oluşan kazaların azaltılabilmesi amacıyla, öncelikli olarak hangi tip faaliyetlerin (kaldırılan yüklerin tipleri, yüklerin indirilip kaldırılma sıklığı vb.) kazalara neden olduğu ve hangi operasyon bölgelerinde daha sık kaza meydana geldiği analiz edilmelidir. Bu bölgelerde yapılan operasyonlar detaylı bir şekilde işlem adımlarına ayrılmalı ve hangi faktörlerin en yüksek kaza riskini ortaya çıkardığı belirlenmelidir. Uygulanabilirliği olan bölgelerde elle taşıma faaliyetleri yerine, konveyör bantlar, vakumlu taşıyıcılar, otomatik yük taşıma sistemleri gibi ekipmanlar kullanılarak elle taşıma faaliyetleri en aza indirilmelidir.

Tam otomatik taşıma sistemlerinin kurulamaması durumunda ise yarı otomatik kaldırma sistemlerin kullanılması yoluna da gidilebilir. Örneğin, makaslı kaldıraçlar ile yükler boşaltılacağı yere kadar kaldıraç üzerinde kaldırıp daha sonra karışım yapılacak olan tekne, kazan vb. ekipmanın içerisine boşaltılabilir.

Kayma ve Düşme Nedeniyle Meydana Gelen Kazalar

Gıda ürünleri imalat sektöründe meydana gelen majör kazaların yaklaşık %25’lik kısmı ve majör yaralanmaların da %35’lik kısmı ıslak zeminlerde kayma ve ayağın bir yere veya bir cisme takılması ile düşme sonucu meydana gelmektedir. Diğer tüm sektörlere kıyaslandığında gıda ürünleri imalat sektörü kayma ve düşmeye bağlı kazaların en yoğun meydana geldiği sektör olarak ön plana çıkmaktadır.

Kayıp düşmelere bağlı kazaların bir anlık dalgınlık sonucu meydana geldiği ve bu kazaların önlenmesi konusunda alınabilecek önlemlerin sınırlı olduğu şeklinde bir önyargı bulunmaktadır. Oysaki, kayıp düşmelere neden olan etkenler dikkatle incelenerek bir takım basit önlemler yardımıyla pek çok kazanın önüne geçilebileceği görülmüştür. Kazaları engelleyebilecek bu önlemlerden bazıları şöyle sıralanabilir:

-Zeminin ıslanmasının engellenmesi için su sızıntısı ve döküntüye sebep olmayacak şekilde çalışma ortamlarının tasarlanması ve zeminin temizlenmesi için uygun temizlik malzemelerinin seçilmesi ve mümkün olan durumlarda kuru temizleme yöntemlerinin tercih edilmesi,

 -Zeminin ıslak temizliğinin yapılmasının şart olduğu durumlarda, uygun havalandırma yöntemleri kullanarak kurumanın hızlandırılması,

-Yürüyüş yollarının ayrılarak bu yolların etrafına uygun drenaj kanallarının yapılması ve yürüyüş yolunun devamlı kuru olmasının sağlanması,

 -Zeminin yeterli derecede pürüzlülüğe sahip olmasının sağlanması.

-Kaymaz tabanlı iş ayakkabılarının kullanılması,

 -Yük taşıma işlemleri kayma ve düşme riskini arttığından dolayı bu işlemlerin mümkün olduğunca azaltılmasının sağlanması.

– Ayağın bir cisme veya engele takılması sonucu düşmeleri engellemek için ise, yüzeyde bulunan deliklerin, eğimli ve düz olmayan yüzeylerin ortadan kaldırılması ve ortama dağınık olarak malzeme bırakılmamasının sağlanması gerekmektedir.

Yüksekten Düşme Nedeniyle Meydana Gelen Kazalar

Gıda ürünleri imalat sektöründe meydana gelen ölümcül kazaların nedenleri arasında %20’lik oran ile üçüncü sırada yüksekten düşme yer almaktadır. Yüksekten düşme olayının meydana geldiği ortamlar incelendiğinde ise sırasıyla, merdivenler, kendinden hareketli ekipmanlar, makineler, çalışma platformları, çatılar ve hammadde ve mamul ambarları rafları kazaların en yoğun meydana geldiği yerler olarak öne çıkmaktadır.

Yüksekten düşmelerin önlenmesi amacıyla öncelikli olarak yüksek bölgelere çıkma ihtiyacının ortadan kaldırılması gerekmektedir. Örnek olarak, gıda ürünleri imalat sektöründe yoğun olarak yapılan bir işlem olan, ürünlerin hazırlandığı veya stoklandığı büyük tanklardan veya silolardan numune almak ve seviye kontrolü yapmak için bu ekipmanların üzerine çıkma ihtiyacının ortadan kaldırılması, yer seviyesinden numune alınmasına imkân sağlayan sistemler kurulması gerekmektedir. Ayrıca, stoklama tanklarının içerisinde bulunan malzeme miktarının kontrolü de gözle değil, otomatik sistemler kullanılarak yapılmalı ve seviye ölçer cihazların göstergeleri zemine konumlandırılarak seviye ölçümü bu cihazlar yardımıyla yapılmalıdır.

Yüksek alanlara çıkmanın zorunluluk olduğu durumlarda ise, bu bölgelere sadece yetkisi olan kişilerin giriş yapmaları ve görevli olmayan çalışanların bu bölgelere ulaşmalarının engellenmesi sağlanmalıdır. Ayrıca, bu bölgelere ulaşım için de güvenlikli merdivenler ve benzeri ekipmanlar kullanılmalıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Yasasının yanında İş Kanunu ve Borçlar Kanunu gereği işverenlerin çalışanlarının sağlık ve güvenliğini sağlamak için zorunlu önlem alma, eğitimleri verme ve teftişleri yapma mükelleflikleri bulunmaktadır.